Nakładki na schody drewniane praktyczne i stylowe rozwiązanie

Czy kiedykolwiek marzyłeś o tym, aby Twoje schody wyglądały bardziej elegancko, a jednocześnie były chronione przed zniszczeniem? Nakładki na schody drewniane są praktycznym i stylowym rozwiązaniem, które łączy estetykę z funkcjonalnością. Dzięki różnorodności materiałów, jak dąb czy buk, oraz osobistym wykończeniom, możesz odmienić wygląd schodów bez ich wymiany. W tym artykule odkryjesz, jak niskim kosztem poprawić bezpieczeństwo i estetykę swojego wnętrza, nie rezygnując z porządku.

Table of Contents

Nakładki na schody drewniane — styl i ochrona w jednym rozwiązaniu

Nakładki na schody drewniane to niezwykle praktyczny sposób, by szybko odmienić wygląd schodów, nie wymieniając całej konstrukcji. Wykonane z litego drewna liściastego, jak dąb, buk czy jesion, łączą naturalną trwałość z estetyką, której trudno się oprzeć. Każdy z tych gatunków ma swój charakter — dąb jest twardy i odporny, buk jasny i jednolity, a jesion zyskuje na wyrazistym usłojeniu. Wybór drewna to nie tylko kwestia wyglądu, ale też trwałości i odporności na codzienne użytkowanie.

Co ważne, nakładki te chronią stopnie przed ścieraniem i zabrudzeniami, które przecież na schodach zdarzają się często. A jeśli chcesz jeszcze „podrasować” efekt, możesz wybrać różne metody wykończenia — od klasycznego lakieru, przez matowy olej, aż po bejcę, która nada kolor dopasowany do stylu Twojego wnętrza. Dzięki temu nakładki stają się nie tylko ochroną, ale i efektowną dekoracją, prawdziwą ozdobą domu.

Dostępność różnych wymiarów i stylów sprawia, że nakładki na schody drewniane mogą pasować niemal wszędzie — od tradycyjnych, rustykalnych wnętrz po nowoczesne aranżacje. Są idealne do domu, gdzie ważne jest połączenie praktyczności z designem. Szczerze mówiąc, dla mnie nakładki to często pierwszy wybór, kiedy widzę zmęczone, stare schody — szybka metamorfoza, która naprawdę robi różnicę.

By the way, nie pamiętam, kiedy ostatnio widziałem lepszą alternatywę dla całkowitej wymiany schodów. To naprawdę wygodne, stylowe i trwałe rozwiązanie.

Przegląd popularnych typów nakładek na schody drewniane i ich właściwości

Wybór odpowiednich nakładek na schody drewniane to nie lada wyzwanie, zwłaszcza gdy chcemy połączyć trwałość z estetyką. Na rynku znajdziemy kilka podstawowych rodzajów, które różnią się materiałem, konstrukcją i zastosowaniem.

Pierwszym i chyba najpopularniejszym wariantem są nakładki z drewna litego — wykonane z jednolitego kawałka drewna liściastego, takiego jak dąb, buk czy jesion. To drewno cechuje wysoka odporność na zarysowania i uderzenia, co sprawia, że takie nakładki są bardzo trwałe. Dzięki naturalnej strukturze i możliwości indywidualnego wykończenia (lakier, olej) wyglądają ponadczasowo i pasują praktycznie do każdego wnętrza. Minusem? Cena i waga – lite drewno to jednak kosztowna i cięższa opcja.

Alternatywą są nakładki fornirowane. Tutaj rdzeń stanowi płyta MDF lub inny materiał nośny, pokryty cienką warstwą naturalnego drewna. To rozwiązanie ekonomiczne, a wizualnie efekt bywa zaskakująco atrakcyjny. Jednak fornir jest cieńszy i mniej odporny na uszkodzenia mechaniczne niż lite drewno, więc wymaga większej ostrożności w użytkowaniu.

Coraz częściej spotykane są też nakładki klejone na mikrowczepy — to połączenie wielu drobnych elementów drewna, które daje stabilność i nietypowy wzór słojów. Dzięki temu klejone nakładki są bardziej odporne na pęknięcia czy odkształcenia w porównaniu do litego drewna.

Jeśli chodzi o nakładki drewniane na schody betonowe, tu ważne jest odpowiednie przygotowanie podłoża – musi być idealnie wypoziomowane i suche. W przeciwnym razie pojawią się skrzypienia czy pęknięcia. Dodatkowo, takie nakładki często posiadają specjalne elementy antypoślizgowe, niekiedy silikonowe lub gumowe, które poprawiają bezpieczeństwo. Co ciekawe, na rynku (m.in. w Castoramie) dostępne są modele dedykowane właśnie do schodów betonowych – proste w montażu, z uwzględnieniem i tego podłoża, i typowych wymiarów.

READ  Biurko drewniane z szufladami Idealne do każdego wnętrza

Różnice w grubości nakładek wpływają także na dopasowanie do pozostałych elementów schodów, jak balustrady czy podstopnice. Cieńsze modele łatwiej zamontować bez konieczności przeróbek, ale bywają mniej wytrzymałe.

Podsumowując, wybierając nakładki warto odpowiedzieć sobie na pytanie: czy ważniejsza jest dla mnie trwałość i klasyka litego drewna, czy może estetyka i niższa cena forniru? A może szukam rozwiązania do remontu schodów betonowych, które będzie i bezpieczne, i funkcjonalne? Każdy typ ma swoje zalety, ale warto dokładnie rozważyć zastosowanie – to inwestycja na lata.

Swoją drogą, zdarzało mi się widzieć, jak nawet proste nakładki na schody betonowe całkiem odmieniają wnętrze – naprawdę warto.

Jak zamontować nakładki na schody drewniane — przewodnik krok po kroku

Montaż nakładek na schody drewniane zaczyna się od dokładnych pomiarów. Bez nich ani rusz — nawet najmniejszy błąd może sprawić, że nakładki będą się nie ładnie układać lub trzeba będzie je przycinać na miejscu, a to zazwyczaj kończy się stratą czasu i nerwów.

Następny krok to przygotowanie powierzchni stopni. Muszą być czyste, suche i gładkie. Szczególnie na schodach betonowych warto zwrócić uwagę na wyrównanie i wypoziomowanie podłoża. Jeśli tego zabraknie — drewno może skrzypieć lub pękać po montażu. No i jeszcze odtłuszczenie powierzchni, które zapewni lepszą przyczepność kleju.

Klej — tutaj polecam poliuretanowy, bo jest elastyczny i trwały, a przede wszystkim dobrze trzyma nakładki przez lata. Klej nakłada się równomiernie na spód nakładki, a potem precyzyjnie przykleja do stopnia. Trzeba działać szybko, bo poliuretan wiąże dość sprawnie.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza ze schodami, gdzie jest większe ryzyko przesunięcia, warto dodatkowo zastosować wkręty lub specjalne zaczepy. Montaż mechaniczny zwiększa stabilność, ale pamiętaj, żeby pilotować otwory, żeby nie rozszczepić drewna.

Cały proces montażu zajmuje zwykle od 1 do 3 dni roboczych, w zależności od liczby stopni i ich kształtu. Schody zabiegowe mogą wymagać nieco więcej cierpliwości i precyzji.

A przy okazji — nie lekceważ etapu przygotowania! To tu najczęściej pojawiają się pułapki. Wyrównanie podłoża i odtłuszczenie to nie fanaberia, a konieczność, jeśli nie chcesz, by po kilku tygodniach nakładki się odklejały lub skrzypiały.

Przyznam szczerze, że sam kilka razy widziałem efekt źle przygotowanej powierzchni — w takich sytuacjach cierpi nie tylko estetyka, ale i trwałość całej inwestycji. Dlatego jeśli nie masz wprawy, montaż nakładek na schody drewniane warto powierzyć komuś, kto zna temat od podszewki.

Wymiary i dopasowanie nakładek na schody drewniane — jak nie popełnić błędu?

Standardowe nakładki na schody drewniane zwykle mieszczą się w szerokości od około 80 do 120 cm oraz głębokości 25–30 cm. To najczęstsze rozmiary odpowiadające typowym stopniom w mieszkaniach czy domach. Jednak nie oszukujmy się — schody bywają różne. Te z nietypowymi kształtami, zwłaszcza zabiegowe lub spiralne, potrzebują indywidualnego podejścia.

Już na samym początku warto pamiętać, że precyzyjny pomiar to podstawa. W mojej praktyce wielokrotnie spotykałem się z sytuacjami, gdy niedokładne wymiary powodowały później trudności przy montażu albo wymuszające poprawki przeróbki. Dlatego nie wystarczy tylko „na oko” zmierzyć stopień — trzeba dobrze uwzględnić szerokość, głębokość, ale także choćby różne nachylenia i kształty narożników.

Często klienci przesyłają do producenta zdjęcia lub dokładne rysunki, co znacznie usprawnia dopasowanie nakładek na wymiar. To nie jest fanaberia — to gwarancja, że cały proces przebiegnie sprawnie, a nakładki nie będą musiały być docięte na miejscu lub tracić swój estetyczny efekt.

Warto także pomyśleć o listwach wykończeniowych i profilach, które pomagają zakryć krawędzie i nadać całości bardziej profesjonalny wygląd. Takie detale nie tylko poprawiają estetykę, ale również chronią krawędzie przed uszkodzeniami.

Na koniec jedna ważna uwaga: źle dobrane wymiary mogą prowadzić do skrzypienia, odkształceń albo trudności w codziennym użytkowaniu. Warto więc poświęcić chwilę więcej na dokładność — naprawdę się to opłaca.

Najlepsze materiały i wykończenia dla nakładek na schody drewniane – czym się kierować?

Wybór materiałów na nakładki na schody drewniane to nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim trwałości i bezpieczeństwa. Najczęściej stosowane gatunki drewna to dąb, buk i jesion — twarde, odporne na ścieranie i uderzenia. I to właśnie one najlepiej sprawdzą się na schodach intensywnie użytkowanych, gdzie odporność na zarysowania naprawdę ma znaczenie.

Co ważne, drewno można wykończyć na kilka sposobów. Popularne są lakiery w wariantach: mat, półmat lub połysk. Tworzą one trwałą powłokę, która chroni drewno przed wilgocią i zanieczyszczeniami. Z kolei wykończenia olejowe lepiej zachowują naturalny wygląd i strukturę drewna, jednak wymagają regularnej pielęgnacji – trzeba je naolejować co jakiś czas, by długo cieszyć się ich wyglądem.

READ  Szałwia Caradonna pielęgnacja i zalety w ogrodzie

Dla osób, które cenią bezpieczeństwo, ważnym elementem są nakładki drewniane z antypoślizgowym podkładem. Może to być silikon lub specjalne gumowe wkładki, które skutecznie zapobiegają ślizganiu się na stopniach. Zwłaszcza jeśli w domu są dzieci lub seniorzy, to naprawdę niebagatelna zaleta.

Warto też zwrócić uwagę na nakładki z dodatkową impregnacją i filtrem UV. Chronią one drewno przed wilgocią, blaknięciem i zniszczeniami spowodowanymi przez promieniowanie słoneczne, dzięki czemu nakładki zachowują swoje właściwości znacznie dłużej.

Przyznaję, wybór nie jest prosty. Ale połączenie solidnego gatunku drewna z dopasowanym wykończeniem plus zabezpieczenia antypoślizgowego to klucz do komfortu i stylu na lata. Być może właśnie od takich detali zależy, czy Twoje schody będą nie tylko piękne, ale i bezpieczne.

Koszty, gdzie kupić i co warto wiedzieć przed zamówieniem nakładek na schody drewniane

Ceny nakładek na schody drewniane zaczynają się zazwyczaj od około 50 zł za sztukę i mogą sięgnąć kilkuset złotych za modele premium, szczególnie jeśli w pakiecie jest fachowy montaż. To spory rozstrzał, ale tak naprawdę wszystko zależy od wyboru materiału, wymiarów i rodzaju wykończenia.

Zakupy nakładek warto rozważyć w sprawdzonych miejscach. Popularne są markety budowlane typu Castorama czy Leroy Merlin, gdzie znajdziemy nakładki produkowane masowo, ale w rozsądnej cenie i od ręki. Jeżeli szukasz czegoś bardziej dopasowanego lub wysokiej jakości, dobrą opcją jest Allegro — tam zarówno producenci, jak i mniejsze firmy oferują szeroki wybór nakładek na wymiar lub z różnymi wariantami drewna.

No dobrze, ale czy lepiej zamawiać bezpośrednio u producenta? Często to najlepsze rozwiązanie, jeśli zależy nam na precyzyjnym dopasowaniu i indywidualnej usłudze. Producent zwykle wymaga dokładnych wymiarów lub nawet wysłania zdjęć schodów, ale w zamian dostajesz produkt skrojony na miarę. W większości takich przypadków przy zamówieniach powyżej 5 000 zł konieczne jest wpłacenie zadatku, który zabezpiecza obie strony.

Dodatkowo wiele firm daje możliwość rozłożenia płatności na raty 0%, co może okazać się sporym ułatwieniem, gdy planujesz większą metamorfozę schodów i chcesz dobrze rozłożyć budżet.

Ciekawostka? Czasem cena za nakładkę z montażem wcale nie jest dużo wyższa niż samodzielny zakup i wynajem narzędzi — profesjonalny montaż oszczędza zmartwień i… nerwów.

Podsumowując, zanim zamówisz nakładki na schody drewniane, dobrze jest dokładnie przemyśleć lokalizację zakupu, zakres usługi i oczywiście swój budżet — dzięki temu unikniesz niespodzianek i szybko cieszysz się odnowionymi stopniami.

Konserwacja i naprawa nakładek na schody drewniane — jak zapewnić im długą żywotność?

Codzienna pielęgnacja nakładek na schody drewniane to podstawa, jeśli chcemy zachować ich estetykę i trwałość na długie lata. Najprostszy sposób to regularne przecieranie ich miękką, suchą lub lekko wilgotną szmatką, która usuwa kurz i zabrudzenia bez ryzyka zarysowań. Warto też stosować odpowiednie środki pielęgnacyjne dedykowane do drewna – te nie tylko nawilżają powierzchnię, ale też chronią ją przed wysychaniem i mikropęknięciami.

Nakładki wykończone lakierem wymagają od czasu do czasu odświeżenia. W praktyce oznacza to szlifowanie delikatnym papierem ściernym i nałożenie nowej warstwy lakieru, co przywraca im połysk i zabezpiecza przed ścieraniem. Olejowane natomiast proszą się o ponowne olejowanie co kilka miesięcy — to zachowuje ich naturalny, matowy wygląd i wzmacnia odporność na wodę czy zabrudzenia. Przyznaję, olejowanie to trochę praca, ale efekt naprawdę wart zachodu.

Co ciekawe, w przypadku uszkodzeń nie musimy wymieniać całych nakładek. Wiele producentów umożliwia naprawę lub wymianę pojedynczych stopni – o ile mamy zapasowe elementy albo kupimy nowe na wymiar. To spora zaleta, zwłaszcza że całe schody zostają bez większych ingerencji.

Dobrze prowadzona konserwacja przedłuża trwałość nakładek na schody drewniane i pomaga uniknąć kosztownych remontów. Prawda jest taka, że drewno trochę wymaga naszej uwagi, ale jeśli ją mu poświęcimy, schody zachowają piękny wygląd i będą służyć bezawaryjnie przez wiele lat.

Opinie i doświadczenia użytkowników nakładek na schody drewniane — co mówią klienci?

Co mówią osoby, które zdecydowały się na nakładki na schody drewniane? Przede wszystkim podkreślają szybkość i sprawność montażu. W większości przypadków prace zajmują od jednego do trzech dni, co jest dużym plusem dla tych, którzy chcą uniknąć długotrwałego remontu. Kilka opinii zwraca uwagę, że fachowcy potrafią świetnie dopasować nakładki do wymiarów schodów, jednak… dobry pomiar to podstawa. „Bez precyzyjnego wymiaru byłoby sporo nerwów” – napisał jeden z klientów na Facebooku.

Trwałość to kolejny punkt chwalony przez użytkowników. Nakładki wykonane z litego drewna bukowego czy dębowego dobrze znoszą codzienne użytkowanie i zarysowania, a przy tym wyglądają naprawdę stylowo. Co ciekawe, sporo recenzji wskazuje, że zastosowanie warstw antypoślizgowych zdecydowanie poprawiło bezpieczeństwo domowników, szczególnie w domach z dziećmi lub osobami starszymi. „Wreszcie nie martwię się, że ktoś się poślizgnie” – podsumowała jedna z klientek.

READ  Drzewa ogrodowe które odmieniają każdą przestrzeń

Na uwagę zasługuje też czas realizacji – większość zadowolonych użytkowników wymienia okres do 30 dni od momentu zamówienia do montażu. To rozsądny czas, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę indywidualne dopasowanie każdego elementu.

Nie zabrakło drobnych uwag dotyczących potrzeby profesjonalnego montażu, by uniknąć problemów ze skrzypieniem czy nierównościami. Czyli, krótko mówiąc: wybieraj fachowców, a efekt z pewnością Cię nie zawiedzie.

Podsumowując, opinie i recenzje nakładek na schody drewniane pokazują, że to sprawdzony sposób na szybką, estetyczną i bezpieczną metamorfozę wnętrz. Jeśli pytasz mnie – warto się zdecydować.

Najczęściej zadawane pytania o nakładki na schody drewniane — porady i rozwiane wątpliwości

Czy nakładki na schody drewniane są trwałe?
Tak, jeśli wybierzemy nakładki drewniane na schody wykonane z twardych gatunków drewna, jak dąb, buk czy jesion, możemy liczyć na długą żywotność. Oczywiście, sporo zależy od odpowiedniej konserwacji i warunków użytkowania, ale dobrze zabezpieczone lakierem lub olejem nakładki wytrzymają lata intensywnego chodzenia.

Czy nakładki można zamontować na schodach betonowych oraz spiralnych?
Jak najbardziej. Montaż na schodach betonowych wymaga jednak wypoziomowania i przygotowania powierzchni, aby uniknąć skrzypienia i pęknięć drewna. Schody spiralne czy zabiegowe są bardziej wymagające — tu konieczne są precyzyjne pomiary i często indywidualne dopasowanie nakładek, czasem z użyciem specjalnych szablonów.

Czy nakładki na schody nadają się do mieszkań wynajmowanych?
Tak, zwłaszcza gdy zależy Ci na szybkiej odnowie bez trwałej ingerencji. Wiele modeli można zamontować na kleju lub zaczepach bez wiercenia, co ułatwia ich demontaż w razie potrzeby. To naprawdę praktyczne rozwiązanie dla najemców, którzy chcą poprawić bezpieczeństwo i wygląd schodów, nie angażując się w remont na stałe.

Jak zadbać o bezpieczeństwo i antypoślizgowość nakładek?
Warto wybrać nakładki wyposażone w antypoślizgowy podkład lub silikonowe elementy zwiększające przyczepność. Takie rozwiązania znacząco ograniczają ryzyko poślizgnięcia, szczególnie w domach z dziećmi czy osobami starszymi. Jeśli interesuje Cię bezpieczeństwo, koniecznie zapytaj o dostępność nakładek z dodatkowymi właściwościami antypoślizgowymi.

Czy montaż nakładek jest skomplikowany?
Montaż to wbrew pozorom coś, co najlepiej powierzyć fachowcowi. Precyzyjne pomiary, odpowiednie przygotowanie podłoża i dobór kleju to klucz do trwałego i bezgłośnego efektu. Samodzielny montaż jest możliwy, owszem, ale warto się na to dobrze przygotować, bo błędy mogą skutkować skrzypieniem lub złym dopasowaniem.

Czy możliwa jest personalizacja nakładek?
Absolutnie. Możesz wybrać nie tylko gatunek drewna, ale też sposób wykończenia — lakier, olej czy bejca. Dodatkowo, niektóre firmy oferują nakładki na wymiar, listwy wykończeniowe i elementy do schodów zabiegowych, co pozwala dopasować produkt do Twoich indywidualnych potrzeb i stylu wnętrza.


Pytania te pojawiają się bardzo często — dobrze wiesz, jak ważne jest bezpieczeństwo i dopasowanie. Szczerze? Wielokrotnie widziałem, jak po właściwym montażu i odpowiednim wyborze materiałów schody po prostu odzyskują życie. I nie tylko wyglądają lepiej — są też wygodniejsze i bezpieczniejsze.
Nakładki na schody drewniane to nie tylko praktyczne rozwiązanie, które chroni stopnie przed uszkodzeniami, ale i sposób na estetyczną metamorfozę wnętrza. Dzięki szerokiemu wyborowi materiałów, wykończeń i rozmiarów, łatwo dopasować je do indywidualnych potrzeb i stylu domu czy mieszkania.

Z doświadczenia wiem, że precyzyjny montaż i odpowiednia pielęgnacja zdecydowanie przedłużają żywotność nakładek, zachowując ich funkcjonalność i atrakcyjny wygląd przez lata. Warto też pamiętać, że dobranie antypoślizgowych elementów zwiększa bezpieczeństwo codziennego użytkowania.

Wybór nakładek na schody drewniane to inwestycja, która łączy funkcjonalność z designem, przynosząc realne korzyści i satysfakcję. Dobrze dobrane, montowane i konserwowane potrafią odświeżyć każdy stopień, tworząc trwałą i elegancką powierzchnię, która służy na długie lata.

FAQ

Q: Z czego wykonane są nakładki na schody drewniane?

A: Nakładki najczęściej wykonuje się z litego drewna liściastego, takiego jak dąb, buk lub jesion, które są trwałe i odporne na ścieranie. Dostępne są też modele fornirowane lub klejone na mikrowczepy.

Q: Czy nakładki można montować na schodach betonowych?

A: Tak, ale podłoże betonowe musi być najpierw idealnie wyrównane i wypoziomowane, aby uniknąć skrzypienia i pęknięć drewna podczas użytkowania nakładek.

Q: Jak długo trwa montaż nakładek na standardową klatkę schodową?

A: Montaż trwa zazwyczaj od 1 do 3 dni roboczych, w zależności od liczby stopni i ewentualnych dodatkowych prac, takich jak dopasowanie schodów zabiegowych czy montaż listew.

Q: Jak dobrać odpowiedni rozmiar nakładek na schody?

A: Standardowo nakładki mają szerokość 80–120 cm i głębokość 25–30 cm, ale przy niestandardowych schodach warto zamówić je na wymiar, dostarczając dokładne pomiary i zdjęcia.

Q: Jakie są opcje wykończenia powierzchni nakładek?

A: Nakładki można zabezpieczyć lakierem (matowym, półmatowym lub połyskowym) lub olejem, który daje naturalny efekt, lecz wymaga regularnej konserwacji.

Q: Czy nakładki na schody mają właściwości antypoślizgowe?

A: Tak, dostępne są nakładki z dodatkowymi elementami antypoślizgowymi, jak silikonowe podkłady lub specjalne wykończenia, które zwiększają bezpieczeństwo użytkowania.

Q: Ile kosztują nakładki na schody drewniane wraz z montażem?

A: Cena zaczyna się od około 200-300 zł za stopień z montażem, a cała klatka może kosztować od 3 500 do nawet 12 500 zł, w zależności od rodzaju drewna, wymiarów i zakresu prac.

Q: Czy można samodzielnie zamontować nakładki na schody?

A: To możliwe, jeśli masz odpowiednie narzędzia i precyzję, lecz ze względu na konieczność dokładnych pomiarów i przygotowania podłoża, często lepiej zlecić montaż fachowcowi.

Q: Jak dbać o nakładki na schody, by zachowały trwałość i wygląd?

A: Regularnie czyść je miękką szmatką i stosuj specjalistyczne środki. Lakierowane nakładki można odświeżać szlifowaniem i malowaniem, olejowane wymagają ponownego olejowania co kilka miesięcy.

Q: Czy nakładki na schody nadają się do mieszkań wynajmowanych?

A: Tak, to szybkie i estetyczne rozwiązanie na odświeżenie schodów bez dużych inwestycji, a w razie potrzeby można je łatwo zdemontować bez uszkodzeń podłoża.

Q: Jak można zamówić nakładki na schody dopasowane do indywidualnych wymiarów?

A: Wystarczy przesłać rysunki lub zdjęcia stopni oraz dokładne pomiary, co umożliwi przygotowanie nakładek skrojonych na miarę wymagających powierzchni, w tym schodów zabiegowych.

Q: Czy nakładki na schody drewniane wpływają na podniesienie bezpieczeństwa?

A: Tak, dzięki możliwości dodania antypoślizgowych elementów oraz właściwemu wykończeniu powierzchni nakładki zwiększają przyczepność i zabezpieczają stopnie przed poślizgiem.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *